Het was ook het eerste jaar dat we onze ambities, die met het toetreden tot de BIS tot grote hoogtes waren gerezen, zonder restricties konden uitvoeren. De financiële ondersteuning van het ministerie van OCW zorgde ervoor dat we sinds 2021 in één klap als serieuze kunstinstelling worden gezien en dat schiep nieuwe verantwoordelijkheden; zowel naar de geldschieters, onze organisatie als naar de bezoekers. We hebben laatstgenoemden dan ook getrakteerd op meer events, festivals en initiatieven dan ooit!
Natuurlijk was er het GOGBOT festival, waar PLANETART nationaal en internationaal om wordt gewaardeerd. Het toonaangevende kunst en technologie festival is vaste prik in de Enschedese binnenstad aan het begin van het culturele seizoen. Het verenigt kunstliefhebbers, ravers, nerds en studenten en weet elk jaar een groot publiek aan te spreken en uit te dagen.
In de lente hadden we hier al een voorproefje van gehad tijdens een bijzondere editie van het TEC ART festival. Dat alweer bijna tien jaar lang een plek heeft in de programmering van de Rotterdam Art Week en daar de gevestigde kunst- en galeriewereld voorziet van het broodnodige rauwe tech-randje.
Er waren talloze feesten, events en projecten, door ons geïnitieerd en/of gefaciliteerd, in dit verslag worden alle belangrijke projecten vermeld.
Maar toch wel een van onze grootste wapenfeiten van 2022 was de opening van het Museum of the Future in april. Met twee verdiepingen in de broedplaats WARP Technopolis is er hier jaarrond een expositie te zien die de innovatieve technologische kunst toont waar PLANETART om bekend staat. Bovendien is het gratis te bezoeken voor iedereen!
Zo komt alles steeds meer bij elkaar tot een synthese van kunst, technologie en uitgaansleven en kunnen we toewerken naar een plek waar je deze belangrijkste bijzaken van het leven 24/7 beleeft. Als het aan PLANETART ligt wordt Enschede stukje bij beetje de metropool van het Oosten: een stad die nooit slaapt en waar altijd iets te beleven valt!
Dat ik PLANETART in de 27 jaar van het bestaan heb zien uitgroeien van klein krakersinitiatief tot BIS gewaardeerde instelling is een fantastische kroon op het werk als creatief directeur. In 2023 zwaai ik af en komt er een nieuwe “Kees” maar PLANETART heeft zich in bijna drie decennia onsterfelijk gemaakt. Op naar een mooie toekomst!
Kees de Groot
Creatief directeur
SPACEBAR
De bar is geboren uit een schreeuwende behoefte aan een plek voor de underground. Wie de trein uit stapt is binnen een minuut in deze bar met Berlijnse allure. Eén stap over de drempel en je bent omgeven door kunst, visuals en muziek uit de PLANETART koker.
Je wordt geprimed met de mediakunst expo die werkt als een toegankelijke portal naar de rest van het gebouw. Met een drankje erbij is de alom aanwezige (digitale) kunst immers veel makkelijker te slikken, de nieuwsgierigheid wordt aangezwengeld en zo is de stap richting de expo sneller gezet.
PLANETART doet de artistieke aankleding van de SPACEBAR en organiseert iedere donderdag, vrijdag en zaterdag parties met de vetste DJ’s die onder meer de beste techno, acid en drum and bass brengen. Er is een gevarieerd programma dat veel ruimte geeft aan lokale makers en DJ’s, afgewisseld met grote namen uit de elektronische scene. Er zijn terugkerende avonden zoals de Clubnight, de Rave Night en het jaar werd weer afgesloten met een New Years Eve Special.
Museum of the Future
Het nodigt bezoekers uit in het universum van PLANETART, maar dan niet beperkt tot vier dagen per jaar. Naast de festivals, de parties en de bar was er namelijk ook behoefte aan een plek waar de tech-reflectieve kunst die we kennen van GOGBOT en TEC ART het hele jaar door getoond kan worden.
Editie 1 van het museum opende die eerste april met acht kunstenaars en kunstcollectieven. Het museum is er voor iedereen, ook de niet-standaard museumbezoeker en heeft daarom ook geen standaard openingstijden. Het was de eerste maanden toegankelijk op dezelfde dagen als de onderliggende SPACEBAR. Op donderdagen en vrijdagen van 14:00 tot 17:00 en op zaterdagen tot middernacht kon het publiek dwalen in een ongekende trip op het snijvlak van creatieve technologie en grensverleggende (media)kunst.
Het museum is gratis toegankelijk, iedereen kan hier naar binnen treden en zich laten overrompelen door de haast immersieve expositie-ervaring die de donkere ruimte creëert. Door het ontbreken van daglicht en de donkere muren vervagen hier de grenzen tussen dag en nacht. Je bent even helemaal in een andere wereld, of op een andere planeet.
De rode draad is net als bij de festivals technologische en maatschappelijke ontwikkelingen, waar de bezoeker middels kunst kennis mee kan maken. Innovatieve installaties, games, films en live acts; het komt allemaal voorbij in de programmering. Die richt zich bewust op zowel internationale gevestigde namen alsook op lokale kunstenaars en makers.
In 2022 zijn er drie edities geweest van het Museum of the Future, na de opening werd voor editie twee Stanza aan de expositie toegevoegd, en editie drie opende op 17 november met 23 deelnemers!
De selectie kunstenaars wisselt een paar keer per jaar, zonder opgelegde regelmaat, maar wanneer de ontwikkelingen daarom vragen. Er wordt toegewerkt naar een totale kunstervaring in Nederland op het gebied van kunst en technologie. Total Art is what we need!
Editie 1:
Vincent Snijders, VIAORAL, Sarah Fitterer, Jay-Cee Klees & Lennoz, Ilja Kolosovs, Floris Kaayk, Federico Poni en Christos Constantinou.
Editie 2:
Stanza, Vincent Snijders, VIAORAL, Sarah Fitterer, Jay-Cee Klees & Lennoz, Ilja Kolosovs, Floris Kaayk, Federico Poni en Christos Constantinou.
Editie 3:
Stanza, Zhao Zhou, Xuanning Chen, Weronika Uyar, Sjoerd Mol, Christos Constantinou, VIAORAL, Radina Yotova, Paulina Trzeciak, Omarleen, Martijn de Geele, Lisa Dieterle, Horizon Forbidden West, Gabriel Bagett, Kaspersky Lab, Floris Kaayk, Emma Grima, Emir Karyo, DJ Hero, Dall-E 2, en Cyberpunk 2077.
WARP
WARP heeft als doel het aanjagen van het klimaat voor makers en het positief bijdragen aan de ontwikkeling van (digitale) kunst en cultuur in Enschede. WARP neemt met de tech kritische houding en de combinatie van kunst en uitgaansleven een unieke plek in binnen het kunstklimaat in Oost-Nederland. Belangrijk in een stad die met een technische universiteit, een aangrenzend kennispark én een hogeschool prat gaat op innovatie. WARP is de spreekwoordelijke kelder van waaruit makers vrijuit kunnen experimenteren, en waar in alle vrijheid de mooiste en de gekste dingen kunnen ontstaan. Waar innovatie uit de grassroots komt en verbonden is met de DIY makerscultuur die PLANETART zo eigen is.
WARP verwelkomt iedereen die zich hierin herkent en die in brede zin wil bijdragen aan de cultuur in Enschede. En WARP geeft ook iets terug, middels coaching en begeleiding van jonge makers, het exposeren van werk van jong talent en door nieuwe initiatieven toe te juichen en te stimuleren helpen wij een nieuwe generatie makers groot worden.
360 lab
De ruimte is open voor ieders voorstellen en wordt gecureerd door de organisatie van PLANETART.
vaste samenwerkingen met ArtEz Conservatorium (MediaMusic), en lokale en internationale DJ collectieven zoals Oscillate, Eastside Underground, DiepeShit, Twidl, Kortsluiting, ITMOTR, en studieverenigingen van de Hogeschool Saxion.
Studio Catnip
Vanuit deze studio op de begane grond van WARP, pal achter de ingang, wordt een live stream- en opnamestudio gerund. De studio staat in directe verbinding met de SPACEBAR en verzorgt voornamelijk de live streams van de evenementen die daar worden gehouden.
In de toekomst wil Catnip zich meer profileren en een platform bieden aan creatievelingen uit Twente. Het wil events, workshops, masterclasses, samenwerkingen en partnerschappen mogelijk gaan maken.
De streams van Catnip studio zijn te vinden op Twitch:
SPACEBAR Plug & Play Streaming Service
Zo kan je alle evenementen van PLANETART live blijven volgen of terugkijken in ons online archief. In samenwerking met Stichting Catnip zal PLANETART een nieuwe studio aan de SPACEBAR toevoegen.
Met: Katrien Jacobs, Rob van den Hoven van Genderen, Roshan Nejal, Wu Ming 1
STATIONSPLEIN
Het eens zo grijze stationsplein is in de handen van PLANETART inmiddels omgetoverd naar een kleurrijke speeltuin van playfulness en creativiteit, waar robot Metropolis fier de wacht houdt. In de zomer is het plein deels terras, dan heeft de SPACEBAR er een tiental tafels staan, en elk jaar zijn er nieuwe (tijdelijke) kunstwerken die worden getoond. Zo onthulden we in 2022 'WEG UIT ENSCHEDE': de vrije interpretatie van de beroemde motor van Jan Cremer, die werd geëxposeerd aan de stationszijde van het plein. Een Cremer museum zat er misschien niet in maar wij lieten toch een van de potentiële topstukken van dit gefnuikte plan zien middenin de stad!
Is een door kunstenaar Jelle de Graaf nagebouwd model van de Harley Davidson uit 1942 van Jan Cremer. Bij menigeen bekend omdat die (met schrijver erop) de iconische cover van zijn beroemde boek ‘Ik Jan Cremer’ sierde. Via een interface waren geluidsfragmenten te horen uit diverse boeken van deze uit Enschede afkomstige Nederlandse schrijver.
Noorderhagen 11
Een trabant met hanekam op het dak, cyberpunk murals, een stickermuur en in het raam een permanente mediakunst expo die dag en nacht te zien is vechten om wie de meeste aandacht krijgt. In het raamkozijn wordt het werk van steeds een andere media-kunstenaar in de spotlight gezet.
PLANETART TV #1
PLANETART TV trapte af met een avondvullend programma met lezingen, interviews en aan het begin van de avond de onthulling van het kunstwerk ‘Weg uit Enschede’ door niemand minder dan Roelof Bleker: burgemeester van Enschede. Het event was live bij te wonen maar, zoals de naam al doet vermoeden, ook thuis in joggingbroek op de bank kon je erbij zijn. De hele avond werd gestreamd via ons eigen kanaal.
Te gast waren Jeroen Diepemaat en beleidsadviseur cultuur Marleen van Houts. Over de leidende rol van Enschede op het gebied van talentontwikkeling en creatieve broedplaatsen; kunstenaar Arno Coenen diepte smakelijke verhalen op uit zijn loopbaan; het onderzoeksthema van GOGBOT 2022 werd toegelicht door schrijver en criticus Josephine Bosma; Kees de Groot deed zijn grootste ambities tot nu toe uit de doeken en de avond werd afgesloten met de huldiging van de nieuwe nachtburgemeester van Enschede; Annebel Bunt, door ‘dag’ burgemeester Roelof Bleker!
PLANETART TV #2 Special The Archives
Ze ontwierp voor de 2022-editie vijf torens met daarop haar signature stijl; psychedelisch aandoende grafische patronen, die voor haar het gevoel van de toekomst opriepen. Hansje is geboren in Enschede en oude bekende van Kees, in 1984 speelde ze zelfs in een art movie van hem. Voor PLANETART TV keerde ze dus terug naar haar roots en had na 38 jaar een weerzien met Kees!
Koningsdag
Koningsdag was er dan ook een grote party op het stationsplein en in de SPACEBAR. Overdag konden bezoekers meedoen aan de ‘crazy picture battle’ waarin ze de challenge aangingen om de beste re-enscenering van een rare internet foto te maken met spullen van de vrijmarkt. De beloning? Gratis bier natuurlijk!
Op de stage op het plein stonden DJ’s die tot in de late uurtjes een steeds groter publiek aan het dansen brachten en de buitenbar voorzag in ruim voldoende bier en andere drankjes.
Overkill Festival
Door de ruimte van het Museum of the Future beschikbaar te stellen kon de Overkill uitpakken met haar expositie van mediakunst en performances. Een expositie die de afgelopen jaren bij elke editie een beetje uitgebreider is geworden. Op deze manier worden het gebouw en de broedplaats optimaal benut.
Museumnacht
Het publiek kon door het hele pand dwalen en ontdekken wat het die nacht allemaal te bieden had. Het Museum of the Future was uiteraard geopend (met nog steeds de Overkill expositie) en mocht een groot aantal bezoekers verwelkomen. Verder waren er verspreid door het pand DJ’s die hun sets draaiden: in de SPACEBAR, de Fakebar én het 360 lab was er muziek geprogrammeerd.
Enschede Lights Up Festival
een 2 kilometer lange route met spectaculaire lichtkunst die zich door Enschede slingerde. Wij cureerden rondom WARP ons deel van de expo met twee lichtkunstwerken: het interactieve ‘The Hexa Sequencer’ door duo de Buurmannen en ‘Light Portals’ van Proonk.
PLANETART archives
Samen met alle activiteiten daarna vormt dit een schat aan materiaal dat er om sméékt gearchiveerd te worden. Daarom heeft PLANETART onderzoeker en lokaal talent Lars van der Miesen gevraagd om Kees een jaar lang te volgen en zijn werk in kaart te brengen. Dat heeft geresulteerd in een pagina op de website met een tiental blogs, waarin hij Kees aan de tand voelt over ruim veertig jaar kunstenaarschap. En een interactieve tijdlijn waarin hij Kees’ leven en werk naast grote gebeurtenissen op het wereldtoneel laat zien, zo wordt het in een historisch perspectief geplaatst.
Wist je bijvoorbeeld dat Kees in 1979, één jaar na zijn start aan de AKI door pure bravoure onder zijn dienstplicht uit wist te komen? Hulde.
PLANETART zou geen mediakunst organisatie zijn zonder gewiekst gebruik van… (Techno tromgeroffel) sociale media! We hebben kanalen voor de SPACEBAR, PLANETART, GOGBOT en TEC ART. Samen goed voor 11.711 volgers op Instagram en 12.809 op Facebook. Ook wij kunnen niet zonder een vleugje Big Tech uit de koker van meta. We influencen ons de neten door onze trouwe volgers met vette filmpjes, foto’s en posts te betrekken bij onze events en ze over te halen hun meest waardevolle bezit zo veel een vaak mogelijk bij ons te besteden: hun tijd.
We laten hier data zien van bereik en bezoeken van sociale media, alsmede een algehele advertentietrend.
* De PLANETART Youtube is in 2022 verwijderd n.a.v. het livestreamen van het wetenschappelijke GOGBOT Symposium (met daarin een segment over Deep Fake porn en plaatjes van Greta Thunberg in een bukakke)
* voor verdere specificering bezoekers TEC ART EN GOGBOT ’22 zie de afzonderlijke jaarverslagen
“Over het algemeen zal de toekomst voor PLANETART Nederland afhangen van verschillende factoren, waaronder markttrends, concurrentie en de eigen strategische beslissingen van het bedrijf.”Stilleggen die ontwikkeling. Voor minimaal een half jaar. Elon says so! Maar wat zegt onze glazen bol? PLANETART wordt steeds groter dan de twee kernfestivals GOGBOT en TEC ART die we sinds jaren manifesteren. Met het Museum of the Future mikken we op een versmelting van de museale kunstbeleving en het ritme van de nacht. Dansend door een museum, tec-avantgarde art in de club; programmering in de openbare ruimte zonder entreegelden; it’s the future baby! You pay with data! We verankeren ons met de broedplaats WARP in de jongeren- en undergroundcultuur waar grenzen fluïde, discutabel en soms irrationeel zijn of lijken. Tussen identiteit en collectiviteit. Tussen werk en privé. (Boomer!) Tussen autoriteit en autonomie (Gen-Z!). En altijd een onuitputtelijke voedingsbodem voor creatie. Wij wortelen in de underground en dansen op de vulkaan. Thanks globale Alfamannetjes met geldingsdrang! Up yours!
Een eco-systeem zonder circulatie en evolutie sterft. Je kunt niet oneindig kunstmatig blijven bijvoeden; die maakbaarheidsgedachte kan op sterk water. Daarom zet PLANETART verder in op een vitale broedplaats waar ontwikkeling en ontplooiing centraal staan. Met Big, Messy Fuck-ups en Small, Happy Start-ups. En we vieren alles zonder het belerende boomervingertje. Waar we niet produceren voor de markt, maar creëren en groeien omdat het in onze natuur zit. WARP is, onder de vleugels van PLANETART, die veilige haven waar je jezelf kunt ontdekken, vinden, verliezen en verbinden. Voor 2023 en verder zetten we dus volle bak in op een broedplaats waar jong talent 24/7/365 samenkomt. Met horeca, nachtclub, museum, artists in residence, betaalbare makersruimte, bioscoop, gamerooms, streamingstudio’s, vr-labs, festivals en andere diversiteit. Dat is een cultureel eco-systeem. It’s a jungle!
It’s PLANETART. I’ts PLANETART-DNA. En wij laten de wereld zien wat onze database is.En dan moeten we het genetisch materiaal van een nieuwe artistieke directeur ook nog toevoegen aan deze mix. Just saying.
De governance structuur van de stichting past zich daarop aan. Conform het BIS plan is de stichting over gegaan naar het RVT / directeur-bestuurder model.
De RVT is in 2021 gevormd en heeft in 2022 voor het eerst een volledig jaar gedraaid. In dat jaar zijn vijf formele RVT vergaderingen geweest en is op tal van momenten gebruik gemaakt van leden van de RVT om mee te denken, te sparren over de dagelijkse gang van zaken en de ontwikkelingen binnen PLANETART.Formeel zijn de rollen helder geformuleerd. In de praktijk is de component begeleiden, meedenken en soms ook meewerken, groter dan de toezichthoudende rol. Dat is passend bij de stand van zaken binnen de stichting. We lopen hiermee in lijn met de reflectie op de code cultural governance zoals bij het plan uit 2020 geschreven.
De RVT is onder de indruk van de inhoudelijk ontwikkeling van PLANETART in 2022. De festivals TECART en GOGBOT waren wederom spraakmakend, de eerste stappen zijn gezet om deze ook voor een breder publiek aantrekkelijk en toegankelijk te maken en het Museum of the Future zorgt voor een meer continue aandacht voor de underground kunstenaarsscene. De RVT is alert op organisatorische ontwikkelingen binnen de stichting en heeft oog voor de complexiteit van het werken in deze context. We hebben in 2022 de eerste voorbereidingen getroffen voor het vinden van een nieuwe artistiek leider en heeft er alle vertrouwen in dat dat in 2023 zijn beslag zal krijgen. Zij spreekt haar waardering uit voor alles wat in 2022 gerealiseerd is.
Speciale aandacht wil ik in dit nawoord ook geven aan de invulling van de culturele codes. Mede dankzij de inzet van PLANETART staan deze codes ook binnen de gemeentepolitiek op de kaart. Fair Practice wordt steeds meer onderdeel van de subsidieregelingen binnen de gemeente Enschede en ook de eerlijke betaling van makers wordt daarin meegenomen. De Governance code is, in samenspraak met stakeholders en de Raad van Toezicht, steeds vaker integraal onderdeel van de bedrijfsvoering. We vervlechten ons in het cultureel beraad van de stad Enschede, maar ook in onze provinciale en landelijke overleggen, en toetsen op die manier onze gezamenlijke voortgang. Binnen de provincie zijn de culturele codes al onderwerp van gesprek. Zo is onze diversiteit en inclusiviteit getoetst voor GOGBOT 2022 middels een publieksonderzoek door de provincie. We hebben het hoogste percentage buitenlandse bezoekers van de Beeldbepalende Evenementen in Overijssel en weten goed nieuwe bezoekers aan ons te binden die ons ook nog eens het meest vernieuwende evenement vinden. Tot slot noemen de bezoekers de diversiteit het sterkste punt. De toegankelijkheid en laagdrempeligheid op het vlak van inclusiviteit verdienen aandacht. Voor 2023 zetten we verder in op deze twee punten. Onze artistieke programmering blijft plaats vinden in de openbare ruimte en is kosteloos toegankelijk. We onderzoeken het komende jaar een meer gelaagde programmering in lijn met de bevindingen, waarbij we geen exclusief aanbod doen. Dus geen VIPS, Bobo-behandeling, exclusieve deals en al dat soort onzin. Gemeenschapsgeld is voor de gemeenschap. En niet voor een elite. PUNT UIT.
2023, let goooooooooo!
Van de knikkerbaas,
Jeffrey HofmanZakelijk leider
Het pand aan het Stationsplein in Enschede waarin PLANETART en de bijbehorende broedplaats zijn ondergebracht kent geen energielabel en heeft nauwelijks mogelijkheden om per ruimte te verwarmen. Van een realisatie op huisvestingskosten van €20.158 in 2021 gingen we naar een realisatie van €128.321 in 2022. Hierin besloten ligt het volledige negatieve exploitatieresultaat. We hebben met de verhuur van ruimtes in het pand nog enigszins kunnen compenseren maar met een opzegtermijn van 3 maanden op de gebruiksovereenkomst en onduidelijkheid over de huisvesting in 2024 is het moeilijk om een stabiele toekomst te schetsen voor nieuwe initiatieven. Ondanks dat hebben we onze baten flink weten op te schroeven, ook op de ticketsales via de broedplaats. Maar ook dat gaat uiteraard gepaard met de kostenkant. De energielasten over 2021 zullen ten dele worden gecompenseerd door een energiesubsidie van de Gemeente Enschede a €36.000. Daarnaast zal PLANETART de TEK-regeling aanvragen en kijken we nog naar de mogelijkheid tot teruggaaf energiebelasting via de belastingdienst. Wij hopen op die wijze het negatieve exploitatieresultaat te kunnen compenseren.Duurzame huisvesting is een belangrijke voorwaarde voor een stabiele inkomstenstroom en een goede exploitatie voor meerdere jaren. Dat heeft ons 2022 eens te meer laten inzien. Ik ben echter verheugd over de nauwe samenwerking met de gemeente Enschede die op het vlak van huisvesting voor onze broedplaats nadrukkelijk heeft aangegeven aan boord te zijn. En ook de samenwerking met de Provincie Overijssel en het Ministerie van OCW geeft vertrouwen in de toekomst.
Op naar een ‘rustiger’ 2023!